Pacat, Nyamuk dan Apa yang Betul-Betul Berkesan untuk Camping di Malaysia

Jika pacat melekap, tindakan paling selamat ialah tunggu. Biarkan ia habis menghisap darah dan jatuh sendiri. Jika anda tidak boleh tunggu, sapu iodin pada kepalanya supaya ia lepaskan. Garam, cuka, api dan sabun ialah kaedah tradisional, tetapi sumber perubatan tidak menggalakkannya kerana ia menyebabkan pacat muntah balik kandungan perut ke dalam luka.

Nasihat di bawah datang daripada data kesihatan Malaysia, kajian lapangan yang disemak rakan sejawat dan sumber pengendali, dikemas kini September 2026.

Pacat memang sebahagian daripada camping di hutan tropika. Ia hidup dalam tumbuhan lembap, hutan tanah rendah dan tepi sungai, serta bertambah ramai apabila tanah basah. Di Borneo, kebarangkalian jumpa pacat harimau meningkat kira-kira 5 kali ganda di atas tanah basah. Pacat perang meningkat kira-kira 5.6 kali ganda, dan pertemuan berganda selepas hujan. Tiada kajian setara untuk hutan Semenanjung, jadi Borneo menjadi bukti serantau yang paling hampir.

Bila dan di mana risiko meningkat

Monsun timur laut Malaysia berlaku November hingga Mac. Ia membawa hujan lebat ke pantai timur Semenanjung, barat Sarawak dan pantai timur laut Sabah. Di pantai timur, November, Disember dan Januari ialah bulan paling hujan. Jun dan Julai biasanya paling kering. Rancang perkhemahan hutan dengan ini.

Dua spesies pacat darat menguasai hutan hujan Borneo. Pacat harimau, Haemadipsa picta, boleh melebihi 6 cm apabila diregangkan. Pacat perang, Haemadipsa zeylanica, hanya kira-kira 2 cm dan gigitanannya sering tidak terasa. Pacat harimau lebih biasa di hutan tanah rendah yang menahan air. Pacat perang lebih kerap di ketinggian. Kedua-duanya tidak wujud di ladang kelapa sawit.

Penghalau dan apa angka kata

DEET ialah pilihan terkuat menentang pacat darat. Dalam ujian lapangan, DEET memberikan 88.4% penghalauan, deltamethrin 73.1%, dan ekstrak tumbuhan 62.6% hingga 82.6%. Sapu DEET pada kulit; permethrin 0.5% hanya untuk pakaian, kasut dan kelengkapan, bukan kulit.

DEET juga mencapai kesyuran bagi nyamuk pada kepekatan kira-kira 50%. Kepekatan lebih tinggi tidak menambah masa perlindungan. Produk bawah 10% bahan aktif hanya bertahan 1–2 jam. Kanak-kanak boleh guna DEET, picaridin, IR3535 dan 2-undecanone tanpa had umur. Jangan guna minyak eucalyptus lemon atau produk PMD pada kanak-kanak bawah tiga tahun.

Stokin yang direndam tembakau kadangkala tular dalam talian. Seorang pengendali di Sabah menerangkan ujian rumah anekdot, tetapi tiada bukti disemak rakan sejawat menyokong tembakau, Dettol, sabun atau minyak ubat sebagai penghalau pacat. Jangan bergantung padanya.

Nyamuk dan demam denggi

Aedes aegypti dan Aedes albopictus menggigit terutamanya pada waktu subuh dan senja. Itulah masa anda memasak dan menyediakan khemah. Malaysia melaporkan 122,423 kes demam denggi pada 2024, sedikit menurun daripada 123,133 pada 2023. Selangor sahaja mencatat 60,364 kes pada 2024. Demam denggi membunuh 117 orang pada 2024 dan 100 pada 2023. Ia risiko sepanjang tahun di seluruh negara, bukan sahaja di bandar.

Gunakan DEET kira-kira 50%, lengan panjang dan pakaian dirawat permethrin pada waktu itu. Tidur di bawah kelambu atau dalam khemah tertutup. Baiki jaring yang koyak sebelum pergi.

Leptospirosis di sungai dan banjir

Leptospirosis ialah jangkitan ketiga paling maut di Malaysia selepas denggi dan malaria. Kadar kejadian antara 2010 dan 2020 ialah 8.63–17.2 bagi setiap 100,000 penduduk. Kadar kematian kes ialah 0.6–2.4%. Kebanyakan kes dan kematian dikaitkan dengan aktiviti air.

Tutup luka sebelum meredah air. Jangan telan air sungai. Jangan berkhemah di tanah yang baru banjir. Bakteria Leptospira tahan hidup di sungai, kolam, anak sungai, tasik dan kawasan banjir, serta masuk melalui luka kulit dan membran mukus. Selepas banjir Kelantan 2014, 1,229 kes dikenal pasti dan kes berganda dalam tempoh pasca banjir.

Bawa kit ini

• Penghalau DEET 50% untuk kulit
• Semprot permethrin 0.5% untuk pakaian, kasut dan kelengkapan
• Stokin anti-pacat untuk tutup celah pergelangan kaki
• Tinktur iodin untuk melepaskan pacat jika tidak boleh tunggu
• Lengan panjang, seluar panjang dan topi berpinggir untuk waktu senja
• Khemah tertutup dengan jaring yang utuh
• Tisu antiseptik, plester, antihistamin dan pek sejuk untuk gigitan

Periksa badan dan kasut selepas berjalan. Gigitan pacat biasanya tidak sakit, tetapi luka boleh berdarah lama kerana hirudin dalam air liur pacat menghalang pembekuan. Basuh luka dengan sabun dan air, kemudian balut dan tekan.

Soalan lazim

Apa yang perlu dibuat jika pacat menggigit?

Biarkan ia habis menghisap darah dan jatuh sendiri. Jika tidak boleh tunggu, sapu iodin pada kepalanya supaya ia lepaskan. Kemudian basuh luka dengan sabun dan air, balut dan tekan. Antihistamin membantu gatal dan pek sejuk membantu sakit atau bengkak. Elakkan garam, cuka, api dan sabun; sumber perubatan mengatakan ia menyebabkan pacat muntah balik kandungan perut ke dalam luka.

Adakah DEET berkesan ke atas pacat?

Ya. Ujian lapangan terhadap manusia di Asia Tenggara mendapati DEET memberikan 88.4% penghalauan terhadap pacat darat. Deltamethrin memberi 73.1% dan ekstrak tumbuhan 62.6% hingga 82.6%. DEET ialah pilihan terkuat.

Adakah stokin dan kasut biasa menghalang pacat?

Tidak. Panduan perubatan ekspedisi menyatakan stokin, seluar dan kasut memberi perlindungan sedikit. Stokin anti-pacat yang dipakai di atas seluar pada pergelangan kaki ialah penghalang fizikal paling berkesan tanpa bahan kimia.

Adakah nyamuk bahaya di khemah?

Ya. Aedes aegypti dan Aedes albopictus menggigit terutamanya pada subuh dan senja. Malaysia melaporkan 122,423 kes demam denggi pada 2024, dengan 117 kematian. Selangor sahaja 60,364 kes. Guna DEET kira-kira 50%, lengan panjang dan pakaian permethrin, serta tidur di bawah kelambu atau dalam khemah tertutup.

Adakah selamat berkhemah selepas hujan lebat atau banjir?

Elakkan tanah yang baru banjir. Kes leptospirosis berganda selepas banjir Kelantan 2014, dengan 1,229 kes dikenal pasti. Tutup luka sebelum meredah air dan jangan telan air sungai.